Pedagogy, Andragogy và Heutagogy là gì? Hiểu đúng 3 cấp độ trong giáo dục

Pedagogy, Andragogy và Heutagogy là 3 cấp độ giáo dục phân biệt theo mức độ tự chủ của người học. Pedagogy đặt giáo viên ở trung tâm, toàn quyền kiểm soát nội dung và quá trình học. Andragogy do Malcolm Knowles hệ thống hóa năm 1970 và mở rộng năm 1984 là phương pháp dành cho người lớn, nhấn mạnh tự định hướng và ứng dụng thực tế. Heutagogy do Stewart Hase và Chris Kenyon đề xuất năm 2000, trao toàn bộ quyền tự quyết lộ trình học cho chính người học.

Pedagogy, Andragogy và Heutagogy khác nhau ở những điểm nào?

Ba cấp độ này tạo thành một chuỗi liên tục từ phụ thuộc hoàn toàn đến tự quyết hoàn toàn trong học tập. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở câu hỏi: ai quyết định học gì, học như thế nào và tại sao học, giáo viên hay người học?

Theo Đại học Illinois Springfield, ba cấp độ này phân biệt rõ ràng qua 6 tiêu chí: mức độ phụ thuộc, nguồn tài nguyên học tập, lý do học, trọng tâm học, động lực và vai trò của giáo viên. TeachThought mô tả đây là “thước đo kiểm soát và chủ thể trong quá trình học tập”, không phải nhãn dán cứng nhắc mà là công cụ để giáo viên thiết kế trải nghiệm học phù hợp với từng đối tượng.

Trong thực tế, hầu hết các lớp học không áp dụng riêng lẻ một cấp độ. Giáo viên có thể bắt đầu với Pedagogy để xây dựng nền tảng, chuyển sang Andragogy khi người học có kinh nghiệm, và dần tạo không gian Heutagogy khi họ đủ tự chủ để dẫn dắt chính mình.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm, xem thêm: Mô hình lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) là gì? Định nghĩa, lợi ích và cách triển khai hiệu quả

Pedagogy (Phương pháp giáo dục xoay quanh giáo viên) là gì?

Pedagogy là phương pháp giảng dạy trong đó giáo viên quyết định toàn bộ, học gì, học như thế nào và học khi nào. Người học ở vị trí phụ thuộc, tiếp nhận kiến thức thụ động, với động lực học đến từ bên ngoài như điểm số, cha mẹ hoặc áp lực thi đua.

Theo Đại học Illinois Springfield, trong Pedagogy người học có ít nguồn lực tự có, giáo viên thiết kế các kỹ thuật truyền đạt để “lưu trữ kiến thức vào đầu người học.” Mục tiêu học chủ yếu là tiến lên giai đoạn tiếp theo trong chương trình. Đây là mô hình gắn chặt với giáo dục có cấu trúc, tuân theo chương trình quy định từ bên ngoài lớp học.

Sáu đặc điểm nhận diện Pedagogy trong thực tế:

• Người phụ thuộc: Giáo viên là trung tâm, quyết định học gì, học khi nào, học theo cách nào.
• Nguồn tài nguyên: Giáo viên là nguồn kiến thức chính; người học tiếp nhận thụ động.
• Lý do học: Học để đạt điểm, hoàn thành chương trình và tiến lên giai đoạn tiếp theo.
• Trọng tâm: Lấy môn học và chương trình được quy định làm trung tâm.
• Động lực: Bên ngoài, điểm số, cha mẹ, áp lực xã hội.
• Vai trò giáo viên: Thiết kế toàn bộ quá trình học, áp đặt nội dung, được coi là người nắm kiến thức tốt nhất.

Pedagogy không phải phương pháp lỗi thời. Đây là nền tảng cần thiết khi người học cần cấu trúc rõ ràng, hướng dẫn trực tiếp và trình tự nội dung được sắp xếp cẩn thận, đặc biệt ở giai đoạn đầu học ngôn ngữ hoặc tiếp cận kỹ năng hoàn toàn mới. Vấn đề chỉ phát sinh khi Pedagogy được áp dụng đơn độc và kéo dài, khiến người học không có cơ hội phát triển kỹ năng tự học.

Andragogy (Phương pháp giáo dục phù hợp cho người lớn) là gì?

Andragogy là “nghệ thuật và khoa học giúp người lớn học tập” – định nghĩa của Malcolm Knowles, nhà giáo dục người Mỹ đã hệ thống hóa lý thuyết này từ cuối những năm 1960. Người học trong Andragogy tự định hướng, mang kinh nghiệm sống vào lớp học và học hiệu quả nhất khi thấy rõ mục đích ứng dụng thực tế.

Thuật ngữ “Andragogy” được nhà giáo dục người Đức Alexander Kapp đặt ra năm 1833, nhưng chỉ trở nên phổ biến toàn cầu qua công trình của Malcolm Knowles. Trong bài viết “Andragogy, Not Pedagogy” năm 1968 và các cuốn sách tiếp theo, Knowles lập luận rằng người lớn cần cách tiếp cận học tập hoàn toàn khác với trẻ em, bởi Pedagogy truyền thống coi giáo dục là “sự truyền đạt thụ động kiến thức đã được kiểm chứng theo thời gian,” nặng về nội dung và ghi nhớ, trong khi người lớn cần kiến thức có thể ứng dụng được ngay.

Knowles xác định sáu nguyên tắc cốt lõi về cách người lớn học tập:

1. Cần biết lý do: Người lớn cần hiểu tại sao phải học điều đó và lợi ích cụ thể là gì trước khi cam kết tham gia.
2. Tự định hướng: Khi trưởng thành, con người chuyển từ phụ thuộc sang tự định hướng, họ muốn làm chủ hành trình học của mình.
3. Tích lũy kinh nghiệm: Người lớn mang đến lớp học một kho kinh nghiệm sống phong phú, đây là nguồn tài nguyên quan trọng cần được khai thác.
4. Sẵn sàng học: Sự sẵn sàng học của người lớn gắn với vai trò xã hội và nghề nghiệp thực tế, không phải với lịch trình cứng nhắc.
5. Định hướng ứng dụng ngay: Người lớn muốn ứng dụng kiến thức ngay lập tức, không học để dành sau này, mà học để giải quyết vấn đề trước mắt.
6. Động lực nội tại: Người lớn học vì động lực bên trong, phát triển năng lực, thăng tiến, tự hoàn thiện, không phải vì áp lực bên ngoài.

Trong lớp học ngôn ngữ, Andragogy có nghĩa là giáo viên đóng vai trò hỗ trợ thay vì truyền đạt một chiều. Người học trưởng thành sử dụng kinh nghiệm của bản thân và của những người xung quanh như tài nguyên học tập, họ học hiệu quả nhất khi đối mặt với vấn đề có liên quan trực tiếp đến công việc hoặc cuộc sống. Đây là lý do học tiếng Anh gắn với chuyên môn nghề nghiệp thường hiệu quả hơn học chương trình tổng quát đối với người đi làm.

Heutagogy (Học tập tự định hướng) là gì?

Heutagogy là học tập tự quyết, người học tự thiết kế hoàn toàn lộ trình, mục tiêu, nội dung và cách thức học của mình. Thuật ngữ này do Stewart Hase và Chris Kenyon đề xuất năm 2000 trong bài báo “From andragogy to heutagogy” như một bước tiến từ Andragogy. Heutagogy không chỉ phát triển năng lực thực hiện nhiệm vụ quen thuộc, mà tập trung vào khả năng ứng dụng kiến thức trong những tình huống hoàn toàn mới và chưa từng gặp.

Theo Hase và Kenyon, Heutagogy ra đời từ sự không hài lòng với mô hình dạy học lấy giáo viên làm trung tâm trong giáo dục đại học. Năm 2025, một tổng quan tài liệu toàn diện bao gồm 22 nghiên cứu học thuật từ năm 2000 đến 2025, được đăng trên PubMed Central xác nhận rằng Heutagogy có tiềm năng tăng cường sự tham gia và khả năng thích ứng của người học, đặc biệt trong môi trường học số hóa.

Bốn đặc điểm cốt lõi của Heutagogy:

• Tự quyết toàn bộ: Người học xác định, thiết kế và điều hướng quá trình học mà không bị ràng buộc bởi cấu trúc cố định từ giáo viên.
• Học tập phi tuyến: Quá trình học không nhất thiết theo trình tự hoặc kế hoạch định sẵn, khởi phát từ việc nhận ra cơ hội học tập trong các tình huống bất ngờ.
• Phản tư hai tầng: Người học không chỉ suy nghĩ về vấn đề và cách giải quyết, mà còn nhìn lại chính quá trình học của mình và điều chỉnh các giả định, niềm tin sâu hơn. Đây là điểm khác biệt rõ nét so với học tập thông thường.
• Giáo viên là người đồng hành: Giáo viên cung cấp một số tài nguyên và hỗ trợ khi cần, nhưng người học tự thương lượng và quyết định hướng đi.

Heutagogy không đồng nghĩa với tự học hoàn toàn không có hỗ trợ. Đại học Illinois Springfield làm rõ rằng giáo viên trong mô hình này tập trung phát triển những người học biết cách học, có tư duy sáng tạo, có mức độ tự tin cao và có thể ứng dụng kiến thức trong cả tình huống quen thuộc lẫn hoàn toàn mới. Lisa Marie Blaschke trong tạp chí học thuật International Review of Research in Open and Distance Learning năm 2012 mô tả Heutagogy tạo ra những “người học được chuẩn bị tốt để đối mặt với sự phức tạp của môi trường làm việc hiện đại.”

Heutagogy gắn chặt với các mô hình học tập linh hoạt, kết hợp công nghệ và tự chủ cá nhân. Tìm hiểu thêm: Phương pháp học tập kết hợp Blended Learning là gì? Định nghĩa, 6 mô hình và cách ứng dụng

Giáo viên ngoại ngữ áp dụng 3 cấp độ này trong lớp học như thế nào?

Ba cấp độ không loại trừ nhau, giáo viên ngoại ngữ có thể phối hợp cả ba tùy theo đối tượng học viên, mục tiêu bài học và mức độ tự chủ hiện tại của người học. Câu hỏi không phải là “phương pháp nào đúng?” mà là “sự kết hợp nào phù hợp nhất với người học, bối cảnh và mục tiêu phát triển lâu dài?”

Theo TeachThought và Đại học Illinois Springfield, hầu hết các lớp học đều pha trộn cả ba cách tiếp cận, thường bắt đầu với nhiều Pedagogy hơn, rồi dần tích hợp các yếu tố Andragogy và Heutagogy khi người học tích lũy đủ kỹ năng và sự tự tin.

Với người mới bắt đầu: Cung cấp cấu trúc rõ ràng, giải thích mẫu câu, cho ví dụ, hướng dẫn từng bước. Đây là giai đoạn xây dựng nền tảng không thể bỏ qua, đặc biệt khi học viên chưa có kinh nghiệm với ngôn ngữ mục tiêu.

Với người học trưởng thành có mục tiêu nghề nghiệp: Kết nối nội dung với nhu cầu thực tế. Học viên kinh doanh cần tiếng Anh đàm phán và thuyết trình; nhân viên y tế cần từ vựng chuyên ngành và giao tiếp với bệnh nhân. Khi nội dung có ý nghĩa ứng dụng trực tiếp, mức độ tham gia và ghi nhớ của người lớn tăng đáng kể.

Với giáo viên hoặc chuyên gia ngôn ngữ nâng cao: Khuyến khích tự đặt câu hỏi nghiên cứu, tự tìm nguồn tài liệu và nhìn lại quá trình học của chính mình. Một giáo viên tiếng Anh có thể tự thiết kế lộ trình phát triển chuyên môn, tự chọn chứng chỉ phù hợp, tự theo dõi năng lực và điều chỉnh mà không cần đợi nhà trường tổ chức.

Câu hỏi thường gặp về Pedagogy, Andragogy và Heutagogy

Pedagogy có nghĩa là gì trong tiếng Việt?

Pedagogy thường được dịch là “phương pháp sư phạm” hoặc “khoa học giảng dạy.” Từ gốc Hy Lạp gồm “pais” (trẻ em) và “agogos” (người dẫn dắt) — nghĩa đen là “dẫn dắt trẻ em.” Trong tiếng Việt, Pedagogy ám chỉ toàn bộ khoa học và nghệ thuật giảng dạy, đặc biệt là dạy học theo hướng giáo viên làm trung tâm.

Andragogy do ai sáng tạo ra và vào thời gian nào?

Thuật ngữ Andragogy do Alexander Kapp — nhà giáo dục người Đức — đặt ra năm 1833. Tuy nhiên, lý thuyết Andragogy hiện đại gắn liền với Malcolm Knowles, nhà giáo dục người Mỹ đã hệ thống hóa lý thuyết này từ năm 1968 và tiếp tục phát triển qua các công trình năm 1970 và 1984.

Andragogy và Heutagogy khác nhau ở điểm nào cốt yếu nhất?

Điểm khác biệt cốt yếu nằm ở mức độ tự chủ. Trong Andragogy, người học tự định hướng nhưng vẫn trong khuôn khổ chương trình và mục tiêu đã có sẵn. Trong Heutagogy, người học tự quyết toàn bộ — kể cả tự xác định mục tiêu học, tự thiết kế cách đánh giá bản thân và tự điều chỉnh cả quá trình học lẫn những niềm tin, giả định chi phối cách học của họ. Hase và Kenyon xác nhận rằng Heutagogy “được xây dựng trên nền tảng” Andragogy theo Knowles nhưng đi xa hơn ở khía cạnh tự quyết và phản tư sâu.

Ba cấp độ này có thể kết hợp với nhau trong cùng một lớp học không?

Hoàn toàn có và đây là thực tế phổ biến. Pedagogy, Andragogy và Heutagogy không phải ba hộp riêng biệt mà là một chuỗi liên tục. Một tiết học hoàn toàn có thể bắt đầu bằng hướng dẫn trực tiếp của giáo viên (Pedagogy), chuyển sang thảo luận dựa trên kinh nghiệm thực tế của học viên (Andragogy), rồi kết thúc bằng bài tập tự thiết kế nơi học viên tự đặt câu hỏi và tự tìm hướng trả lời (Heutagogy).

Heutagogy có phù hợp với học sinh phổ thông không?

Có, với sự hỗ trợ phù hợp. Học sinh trẻ vẫn có thể trải nghiệm Heutagogy ở mức độ tương xứng với khả năng — ví dụ, tự chọn chủ đề nghiên cứu, tự lập kế hoạch và tự trình bày kết quả. Cấu trúc và tiêu chuẩn chung vẫn do giáo viên duy trì (Pedagogy), trong khi phần lựa chọn nội dung và cách thức thực hiện thuộc về học sinh.

Tại sao giáo viên tiếng Anh cần hiểu 3 cấp độ này?

Hiểu ba cấp độ giúp giáo viên thiết kế bài học đúng với đặc điểm người học. Dạy trẻ em tiểu học khác hoàn toàn với đào tạo nhân viên doanh nghiệp — không phải vì nội dung khác mà vì mức độ tự chủ, động lực và cách tiếp cận kiến thức của hai nhóm này khác nhau về bản chất. Giáo viên nắm vững ba cấp độ sẽ tránh áp đặt cách dạy trẻ em lên người lớn, đồng thời biết khi nào nên trao quyền để người học tự dẫn dắt.

Nếu tổ chức của bạn đang tìm kiếm giải pháp đào tạo tiếng Anh thực chiến cho đội ngũ nhân sự, chương trình Đào tạo tiếng Anh doanh nghiệp của EIV được thiết kế đặc biệt để đáp ứng nhu cầu thực tế — áp dụng nguyên tắc Andragogy trong từng buổi học: nội dung gắn nghề nghiệp, hình thức linh hoạt theo nhóm hoặc 1 kèm 1, tập trung vào kỹ năng giao tiếp, họp hành, thuyết trình, đàm phán và từ vựng chuyên môn theo ngành. Tìm hiểu thêm về chương trình Tiếng Anh Doanh nghiệp của EIV